Pytania otwarte i zamknięte w wywiadzie: kiedy które?

Do czego służy każdy typ

Pytanie otwarte („Jak wygląda Pana typowy dzień?") zaprasza do opowieści: daje dostęp do perspektywy pacjenta, jego języka, priorytetów i tego, co sam uzna za ważne. Pytanie zamknięte („Czy budzi się Pan w nocy?") precyzuje fakty: potwierdza, wyklucza, dopina szczegóły.

Otwarte poszerzają obraz, zamknięte go ostrzą. Diagnosta potrzebuje obu — w odpowiedniej kolejności.

Lejek: od otwartych do zamkniętych

Najbardziej praktyczny schemat to lejek. Nowy wątek otwierasz szeroko, potem zawężasz:

• otwarcie: „Jak Pan sypia w ostatnim czasie?"
• doprecyzowanie otwarte: „Co dokładnie się dzieje, kiedy próbuje Pan zasnąć?"
• zamknięte na fakty: „O której zwykle Pan się kładzie? Ile godzin realnie Pan śpi?"
• domknięcie-podsumowanie: „Czyli od około miesiąca zasypia Pan po północy i budzi się koło piątej — zgadza się?"

Typowe wykolejenia

Pierwsze: seria pytań zamkniętych na starcie wątku — pacjent zaczyna odpowiadać monosylabami, a Ty tracisz wszystko, czego nie przewidziałeś(-aś) w pytaniach. Drugie: pytania otwarte tam, gdzie potrzebne są fakty — „jak by Pan opisał swój sen?" nie zastąpi ustalenia, ile godzin pacjent śpi. Trzecie: pytania podwójne („Jak z apetytem i czy schudł Pan ostatnio?") — pacjent odpowie na łatwiejszą połowę, a druga przepadnie.

Pytanie „dlaczego" — używaj ostrożnie

„Dlaczego Pan tak zrobił?" często brzmi jak zarzut i wywołuje obronę zamiast refleksji. Zwykle to samo można uzyskać bezpieczniej: „Co wtedy Panem kierowało?", „Jak Pan dziś na to patrzy?", „Co sprawiło, że wybrał Pan właśnie to?".

Jak to przećwiczyć

Dobre ćwiczenie: przeprowadź rozmowę, w której każdy nowy wątek MUSISZ otworzyć pytaniem otwartym, a zamkniętych użyć dopiero do dopinania faktów. W MindCase raport po sesji pokazuje przebieg rozmowy — łatwo sprawdzisz, czy Twoje lejki faktycznie zaczynały się szeroko, czy od razu od ankiety.