Wywiad przy podejrzeniu depresji: o co pytać i jak nie przegapić tego, co ważne

Wywiad przy podejrzeniu depresji rzadko zaczyna się od słowa „depresja". Zaczyna się od zmęczenia, bólu, kłopotów ze snem, drażliwości albo zdania „nic mi się nie chce". Twoje zadanie to usłyszeć w tym obraz kliniczny, ułożyć objawy w czasie i sprawdzić, czego ten obraz nie wyjaśnia. Poniżej: schemat rozmowy, pytania, kryteria ICD-11 i typowe błędy.

Dlaczego depresję łatwo przegapić w rozmowie

Depresja często przychodzi w przebraniu. W międzynarodowym badaniu WHO w podstawowej opiece zdrowotnej 69% pacjentów z depresją zgłaszało wyłącznie dolegliwości somatyczne (Simon i wsp., NEJM 1999). ICD-11 zaznacza, że w części kontekstów kulturowych zmiany nastroju wyrażają się raczej przez ciało niż przez nazwany smutek, a komponent afektywny epizodu może być przeżywany głównie jako drażliwość albo pustka i nadal spełnia wymóg obniżonego nastroju, jeśli stanowi wyraźną zmianę wobec zwykłego funkcjonowania (CDDR, epizody nastroju).

Trzecie przebranie to anhedonia w potocznym opakowaniu: „nic mi się nie chce", „wszystko mi obojętne". Pacjent, który mówi „jestem tylko zmęczony", zwykle nie zataja, tylko sam nie łączy objawów w całość; jak z nim pracować, opisuje wpis o pacjencie, który minimalizuje.

Kryteria epizodu depresyjnego w ICD-11 (6A70) i różnice z DSM-5-TR

ICD-11 opisuje epizod depresyjny jako współwystępowanie co najmniej pięciu z dziesięciu objawów przez większość dnia, niemal codziennie, przez co najmniej dwa tygodnie, przy czym co najmniej jeden musi pochodzić z klastra afektywnego (CDDR, epizody nastroju). Trzy klastry:

• afektywny: obniżony nastrój (zgłaszany lub obserwowany) oraz wyraźnie zmniejszone zainteresowanie lub przyjemność;
• poznawczo-behawioralny: trudności z koncentracją lub niezdecydowanie, przekonania o bezwartościowości lub nieadekwatne poczucie winy, beznadziejność, nawracające myśli o śmierci lub myśli samobójcze;
• neurowegetatywny: zaburzony sen lub nadmierna senność, zmiana apetytu lub masy ciała, pobudzenie lub spowolnienie psychoruchowe widoczne dla innych, obniżona energia i męczliwość.

Kod 6A70 to pojedynczy epizod, 6A71 zaburzenie nawracające. Rozpoznania depresyjnego nie stawia się, jeśli pacjent kiedykolwiek przebył epizod maniakalny, mieszany lub hipomaniakalny (CDDR, 6A70). DSM-5-TR liczy inaczej: obniżony nastrój lub anhedonia przez co najmniej dwa tygodnie plus cztery dodatkowe objawy z listy dziewięciu (SAMHSA, NCBI Bookshelf). Praktyczna różnica: w DSM beznadziejność jest przykładem opisu nastroju, w ICD-11 osobnym objawem.

O co pytać: od otwarcia do klastrów objawów

Zacznij szeroko, bez słowa „depresja": „Jak wyglądał ostatni miesiąc? Co się zmieniło w porównaniu z tym, jak zwykle funkcjonujesz?". Potem pytania o klastry, zawsze z prośbą o przykład.

• Nastrój: „Jak określiłabyś swój nastrój przez większość dni w ostatnich dwóch tygodniach? Czy bywasz bardziej rozdrażniona niż zwykle, choć niekoniecznie smutna?"
• Anhedonia: „Co kiedyś sprawiało ci przyjemność? Jak to wygląda teraz?"
• Sen i apetyt: „O której zasypiasz, ile razy się budzisz, o której wstajesz? Czy to się zmieniło?"; szczegóły we wpisie o pytaniach o sen w wywiadzie.
• Obraz siebie i przyszłości: „Jak myślisz o sobie w tym okresie? Kiedy patrzysz na najbliższe miesiące, co widzisz?"

Krótki fragment pokazuje, jak pogłębiać ogólnik:

Pacjent: Nic mi się nie chce. Ty: Opowiedz, jak to wygląda w zwykły wtorek. Od rana. Pacjent: Budzę się o piątej i leżę. Potem praca. Po pracy kanapa. Znajomi dzwonią, nie odbieram. Ty: Od kiedy nie odbierasz?

Przebieg, funkcjonowanie i wcześniejsze epizody, także hipomania

Objawy to połowa obrazu; druga to przebieg. ICD-11 podaje, że nieleczone epizody trwają zwykle trzy do czterech miesięcy, większość osób przechodzi średnio cztery epizody w życiu, a około połowa doświadcza nawrotu w ciągu pięciu lat (CDDR, 6A70). Pytaj: „Czy był już wcześniej taki okres? Jak długo trwał? Co pomogło?", a o funkcjonowanie konkretnie: praca, relacje, rzeczy odkładane od tygodni.

Jedno pytanie bywa pomijane najczęściej: o okresy odwrotne. NICE zaleca, aby u dorosłych zgłaszających się z depresją pytać o wcześniejsze okresy nadmiernej aktywności lub odhamowania; jeśli trwały cztery dni lub dłużej, rozważyć skierowanie na specjalistyczną ocenę (NICE CG185). Zapytaj: „Czy zdarzył się okres, gdy miałeś dużo więcej energii niż zwykle, spałeś krótko i nie byłeś zmęczony?".

Ryzyko samobójcze: krótko, spokojnie, zawsze

Ryzyko samobójcze u osób z epizodem depresyjnym jest istotnie wyższe niż w populacji ogólnej (CDDR, 6A70). Pytanie o myśli samobójcze ich nie wywołuje: przegląd 13 badań nie znalazł istotnego wzrostu myśli samobójczych po takich pytaniach (Dazzi i wsp., Psychological Medicine 2014). Pytaj wprost, tym samym tonem co o sen: „Czy bywa tak, że myślisz, że lepiej byłoby nie żyć?", a potem o plany, dostęp do środków i wcześniejsze próby. Krótki przesiew opisuje wpis o ASQ.

Miej pod ręką numery: 116 123 (dorośli w kryzysie emocjonalnym, bezpłatnie, całodobowo), 800 70 2222 (Centrum Wsparcia, całodobowo) i 112 przy bezpośrednim zagrożeniu życia (116sos.pl, telefony pomocowe).

Przyczyny somatyczne, leki i substancje

ICD-11 wymaga wykluczenia, że objawy są przejawem innego stanu zdrowia lub działania substancji, w tym odstawienia (CDDR, epizody nastroju). Niedoczynność tarczycy często daje obraz depresji, zwłaszcza u osób starszych; objawy depresyjne mogą wywoływać m.in. kortykosteroidy, niektóre beta-blokery i interferon, a także alkohol i odstawienie amfetaminy. Do wykluczenia przyczyn fizycznych lekarz zleca m.in. morfologię, TSH, witaminę B12 i kwas foliowy (Coryell, Merck Manual).

Pytaj: „Jakie leki bierzesz na stałe? Kiedy ostatnio miałaś badania krwi? Ile alkoholu wypijasz w typowym tygodniu?". Jak pytać o to bez oceniania, podpowiada wpis o zdrowiu somatycznym w wywiadzie. Jeśli zlecasz PHQ-9, traktuj wynik jako mapę do dalszych pytań, nie rozstrzygnięcie.

Na co uważać: błędy, które kosztują najwięcej

• Liczenie objawów bez osi czasu. Pięć objawów w różnych momentach życia to nie epizod. Pytaj „od kiedy" i „czy równocześnie".
• Przyjęcie „wszystko w porządku" za odpowiedź. Wróć przez konkret: typowy dzień, ostatnie dwa tygodnie, zdanie bliskich.
• Pominięcie hipomanii. Pacjent nie zgłosi jej sam, bo w jego pamięci to był dobry okres.
• Pominięcie pytania o samobójstwo z obawy, że je „podsuniesz". Dowody mówią coś przeciwnego.

Jak przećwiczyć to w MindCase

Wśród 60 pacjentów AI z ukrytym rozpoznaniem znajdziesz osoby, które przychodzą z bólem, bezsennością lub drażliwością i nie używają słowa „depresja". Możesz poprowadzić pełny wywiad, zlecić w trakcie rozmowy PHQ-9 i samodzielnie policzyć wynik (arkusz nie pokazuje sumy), a potem sprawdzić, czy pytania pokryły trzy klastry objawów, przebieg, funkcjonowanie i okresy wzmożonej energii. Gdy utkniesz, superwizor AI podpowie kierunek.

Raport po sesji w sześciu wymiarach pokaże listę pominiętych obszarów i oceni trafność hipotezy w wybranej klasyfikacji (ICD-11 albo ICD-10). Jeśli chcesz zacząć, załóż konto w MindCase.

To trening z fikcyjnymi pacjentami, nie diagnoza; o rozpoznaniu rozstrzyga ocena kliniczna.

Źródła

• WHO (2025). ICD-11 MMS, 6A70 Single episode depressive disorder, z CDDR. link
• WHO (2025). ICD-11 CDDR, Mood disorders: Mood Episode Descriptions. link
• SAMHSA (2016). Impact of the DSM-IV to DSM-5 Changes on the NSDUH, rozdz. Mental Illness. link
• Simon G.E. i wsp. (1999). An international study of the relation between somatic symptoms and depression. NEJM. link
• NICE (2014, aktualizowane). Bipolar disorder: assessment and management, CG185. link
• Dazzi T. i wsp. (2014). Does asking about suicide and related behaviours induce suicidal ideation? Psychol Med. link
• Coryell W. (2026). Depressive Disorders. Merck Manual Professional Edition. link
• 116sos.pl (NASK, Ministerstwo Cyfryzacji). Telefony pomocowe. link